Geen vuurwerk. Geen champagne. Geen aftelmoment op tv. En toch begint vandaag voor ruim een kwart van de wereldbevolking een compleet nieuw jaar. Welkom in 1448.
Het is nacht. Een kleine groep mensen verlaat in stilte hun stad. Huizen, bezittingen, vertrouwde straten, alles laten ze achter. De stad die ze kennen, de mensen die ze liefhebben, de grond waarop ze zijn opgegroeid. Ze trekken naar een onbekende bestemming, niet gedreven door avontuur of nood, maar door één ding: geloof.
Dat moment, ruim 1.400 jaar geleden, veranderde de geschiedenis van de wereld. En vandaag, 16 juni 2026, herdenken miljoenen moslims wereldwijd precies die keuze. Want vandaag begint 1 Muharram 1448 AH: het islamitisch nieuwjaar.
De islamitische kalender: maan, niet zon
De islamitische kalender is een maankalender. Dat betekent dat elk jaar bestaat uit twaalf maanmaanden, elk beginnend bij de nieuwe maan. De twaalf maanden zijn, in volgorde: Muharram, Safar, Rabi’ al-Awwal, Rabi’ al-Thani, Jumada al-Ula, Jumada al-Akhira, Rajab, Sha’ban, Ramadan, Shawwal, Dhul Qa’da en Dhul Hijja.
Omdat een maanjaar iets korter is dan een zonnejaar, ongeveer elf dagen, verschuift de islamitische kalender elk jaar ten opzichte van de Gregoriaanse kalender. Ramadan valt daardoor niet altijd in de zomer of de winter, maar trekt door alle seizoenen heen. De namen van deze maanden bestonden al vóór de islam, in de tijd van de Arabieren voor de Openbaring. De islam erfde de namen en de maandindeling, maar gaf er een nieuwe betekenis aan.
Waarom de Hidjra als beginpunt?
In 638 na Christus, zestien jaar na de migratie van de Profeet ﷺ, stuitte kalief Omar ibn al-Khattab (ra) op een praktisch probleem. Een brief van stadhouder Abu Musa al-Ash’ari bereikte hem met de klacht: “Er komen brieven van u bij ons zonder datum. Stel een datering in.”
Tegelijk was Omar eerder al geconfronteerd met een schuldbewijs waarop stond dat een bedrag opeisbaar was in de maand sha’ban, maar welk sha’ban? Dit jaar? Vorig jaar? Volgend jaar? Er was geen eenduidig systeem.
Omar riep de metgezellen bijeen. De voorstellen kwamen van alle kanten. Sommigen wilden dateren zoals de Perzen dat deden, naar hun koningen. Anderen stelden de Byzantijnse methode voor, gerekend vanaf Alexander de Grote. Nog anderen pleitten voor het geboortejaar van de Profeet ﷺ, of het jaar van zijn eerste openbaring.
Ali ibn Abi Talib (ra) stelde voor om te rekenen vanaf de Hidjra, de migratie naar Medina. Zijn argument: dit was een moment dat iedereen kende, duidelijker afgebakend en zichtbaarder dan de geboorte of de openbaring. Omar was het ermee eens en voegde daar zijn eigen redenering aan toe, beknopt maar krachtig: “De Hidjra maakte onderscheid tussen waarheid en valsheid. Laat ons daarnaar dateren.”
Wat interessant is: sommige vroege bronnen, waaronder een overlevering via al-Zuhri en een uitspraak van al-Asmaci, suggereren dat de Profeet ﷺ zelf al dateerde bij de Hidjra, zelfs in zijn eigen brieven. Zo wordt overgeleverd dat hij bij het opstellen van een overeenkomst met de christenen van Najran opdroeg te schrijven “in het vijfde jaar van de Hidjra.” In die lezing is wat Omar deed geen uitvinding, maar formalisering van iets wat al bestond.
Maar waarom Muharram? De Hidjra was toch in Rabi’ al-Awwal?
Hier zit een detail dat de meeste moslims niet kennen, en dat het verhaal pas écht interessant maakt.
De daadwerkelijke migratie van de Profeet ﷺ vond plaats in Rabi’ al-Awwal. Hij verliet Mekka op een donderdagnacht bij het begin van die maand, verbleef drie nachten in de grot van Thawr, en bereikte Medina op de twaalfde van Rabi’ al-Awwal. Als je het beginpunt van de kalender puur op de fysieke migratie baseert, had Rabi’ al-Awwal de eerste maand moeten worden.
Maar dat is niet wat er gebeurde. Nadat de metgezellen het eens waren dat ze bij de Hidjra zouden beginnen, rees een nieuwe vraag: met welke maand beginnen we het jaar? Sommigen stelden Sha’ban voor. Anderen pleitten voor Ramadan, een heilige maand, een logisch begin zo leek het. Maar het was Uthman ibn Affan (ra) die met een ander voorstel kwam dat brede steun vond: begin met Muharram.
Zijn redenering was helder. Muharram was de maand waarin mensen terugkeerden van de Hajj, een moment van zuivering en nieuw begin dat zich elk jaar herhaalt. Muharram was bovendien al vóór de islam het begin van het Arabische jaar, een conventie die diep geworteld was in de cultuur. En misschien het meest overtuigend: de voorbereiding op de Hidjra, het besluit, de planning, de eed van trouw bij al-Aqaba, vond allemaal plaats in Muharram. De migratie als daad begon in Rabi’ al-Awwal, maar de Hidjra als beweging en als beslissing was al in Muharram in gang gezet.
De voormalige Egyptische mufti Sheikh Hasanain Makhluf verwoordde het later zo: “Omar beval dat de Hidjra als islamitische tijdrekening zou dienen, en stelde het begin van het jaar vast op Muharram, omdat het begin van de beslissing tot de Hidjra in die maand lag.”
De metgezellen kwamen bijeen, wogen de opties en kwamen tot consensus. Sindsdien begint het islamitische jaar met Muharram.
Muharram: de maand die Allah Zijn naam gaf
Muharram is niet willekeurig de eerste maand. Het is een van de vier heilige maanden die Allah in de Quran noemt:
“Voorwaar, het aantal maanden bij Allah is twaalf maanden, vastgelegd in het Boek van Allah op de dag dat Hij de hemelen en de aarde schiep. Daarvan zijn er vier heilig.” (Quran 9:36)
De vier heilige maanden zijn Dhul Qa’da, Dhul Hijja, Muharram en Rajab. In deze maanden wegen goede én slechte daden zwaarder. Het is een uitnodiging tot meer bewustzijn, meer toewijding, meer terughoudendheid.
De vroege geleerde Hasan al-Basri (rahimahullah) zei over Muharram: “Allah opende het jaar met een heilige maand. Er is geen maand in het jaar die groter is bij Allah na Ramadan dan Muharram.” En de Profeet ﷺ noemde het zelf: “De beste vasten na de Ramadan is de vasten in de maand van Allah, Muharram.” (Sahih Muslim)
De maand van Allah. Niet de maand van de pelgrims, niet de maand van de profeet, maar de maand die Allah Zelf heeft omhelsd. Dat is een aanduiding die de Profeet ﷺ niet gebruikte voor andere maanden, en die alleen al reden genoeg is om Muharram serieus te nemen.
In de pre-islamitische tijd stond de maand bekend als Shahr Allah al-Ahram, de meest heilige maand van Allah, vanwege de strengheid van zijn verboden. Die heiligheid is de islam binnengekomen en heeft er een nieuwe laag bij gekregen.
Asjoera: de dag die twee religies verbindt
Tien dagen na vandaag valt een van de meest bijzondere dagen van het islamitische jaar. Asjoera, de 10e Muharram, valt dit jaar op 25 juni 2026.
Toen de Profeet ﷺ in Medina aankwam, zag hij dat de Joodse gemeenschap aldaar vastte. Hij vroeg waarom. Het antwoord: zij herdachten de dag waarop Allah de zee spleet voor Musa (as) en zijn volk, en de Farao met zijn legers deed verdrinken. De Profeet ﷺ reageerde: “Wij hebben meer recht op Musa dan jullie.” Hij vastte mee en spoorde zijn metgezellen aan hetzelfde te doen.
Later voegde hij eraan toe dat moslims ook de 9e Muharram zouden moeten vasten, om op eigen wijze deze dag te eren. Vandaar de aanbeveling: vast op 24 én 25 juni dit jaar.
De beloning die eraan verbonden is, spreekt voor zich:
“Vasten op de dag van Asjoera, ik verwacht van Allah dat Hij daarmee de zonden van het voorgaande jaar uitwist.” (Sahih Muslim)
Twee dagen vasten, een jaar aan kleine zonden vergeven. Dit aanbod keert elk jaar terug en wordt elk jaar door de meesten stilzwijgend gepasseerd.
Adviezen voor een nieuw islamitisch jaar
Een nieuw jaar is een geschenk. Niet vanwege de datum op de kalender, maar omdat Allah je nog steeds adem geeft en de kans biedt om te groeien.
Maak één concrete intentie, geen lijst. Lijsten vergeet je. Eén intentie die je echt meent, beklijft. Misschien is het de salah op tijd bidden. Misschien is het één pagina Quran per dag. Misschien is het een relatie herstellen die al te lang gebroken is. Kies iets wat echt van jou is, niet iets wat goed klinkt.
Leer de Hidjra kennen als meer dan geschiedenisles. Het verhaal van de migratie is geen museumstuk. De Profeet ﷺ en zijn metgezellen lieten zien hoe je alles opnieuw opbouwt als je fundament op orde is. Ze verloren hun huizen en wonnen een beschaving. Lees erover. Je zult er dingen in herkennen die je nu meemaakt.
Gebruik Muharram bewust. In deze heilige maand wegen je daden zwaarder, zowel de goede als de slechte. Dat is geen reden tot angst, maar tot bewustheid. Wees iets zorgvuldiger met je woorden, iets vrijgeviger met je tijd, iets meer aanwezig in je gebeden.
Plan je vasten voor Asjoera vandaag nog. Zet 24 en 25 juni in je agenda. Vertel het aan iemand in je omgeving zodat je het niet vergeet. Er zijn weinig investeringen die zo weinig kosten en zo veel opleveren.
Wees zachtaardig voor jezelf. Het islamitisch nieuwjaar is geen moment om jezelf te overladen met schuldgevoel over alles wat je het afgelopen jaar niet hebt gedaan. Allah is Ar-Rahman, Ar-Rahim. Hij weet wat er in je hart leeft. Kom naar Hem toe zoals je bent, en laat Hem de rest doen.
Van woestijn naar wereldreligie
In het jaar 1 AH was de moslimgemeenschap een handjevol mensen in een vreemde stad, afhankelijk van de gastvrijheid van de Ansaar die hen opving. In 1448 omvat de islam meer dan vijftig landen als meerderheidsreligie en is het de thuisreligie van bijna twee miljard mensen op elk continent.
Van de gebeden die de woestijngrond raakten tot de azan die klinkt in Amsterdam, New York en Kuala Lumpur. Van een nachtelijke vlucht naar een wereldbeschaving. Alles begon met mensen die besloten dat hun geloof meer waard was dan hun comfort, en die die beslissing namen in Muharram.
Die keten loopt door tot vandaag. Tot jou.
Heb je vragen over de islam, Muharram of Asjoera? Stel ze op VraagIslam.
Was dit antwoord nuttig voor je?
Dit antwoord is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw situatie? Stel je eigen vraag →