De ballon: waarom je verslaafd raakt aan bevestiging

De vraag

Waarom voelt het oordeel van mensen als een oordeel over je waarde? Waarom kan één opmerking je dag breken, terwijl je verstandelijk weet dat die opmerking niets betekent?

Het antwoord ligt niet in je karakter, maar in je geschiedenis. En die geschiedenis begint eerder dan je denkt.

Hoe de honger ontstaat

Dag één. Een pasgeborene huilt en er komt iemand. Hij heeft honger , hij weet niet dat dat honger is, hij weet alleen dat het pijn doet , en de pijn verdwijnt wanneer iemand hem optilt. Er is een aanwezigheid die veiligheid geeft en een afwezigheid die angst geeft. Later blijkt die aanwezigheid moeder te heten.

Zo wordt in de eerste weken van een mensenleven één verband gelegd, en het is een verband dat nooit meer helemaal verdwijnt: mijn voortbestaan hangt af van de aanwezigheid van anderen.

Daarna komt de prijs. Er blijken broers en zussen te zijn, en met hen komt de eerste sociale factuur: breng water, dan mag je meedoen. Wie niet meedoet, zit erbuiten terwijl de anderen lachen. En dus leert het kind de tweede les: gehoorzamen en behagen beschermen mij.

Dan wordt het bereik groter. Er komen gasten, en het huis verandert. De kamer wordt schoongemaakt, de lampen aan, het kind wordt gewassen, gekamd, gewaarschuwd: netjes zitten, niet met de mond vol praten, niet je benen uitstrekken. Waarom? Voor de gasten. En daaruit leert het kind de derde les, de gevaarlijkste: wij zijn zonder anderen minder waard, en met anderen erbij moeten wij stijgen.

Zo groeit “de ander” uit tot de bron van veiligheid. En dat gaat mis op het moment dat die bron ontevreden is. Dan trap je gas en rem tegelijk, en verbrandt de motor: de bron van je veiligheid is de bron van je angst geworden.

Waar dit eindigt: de ballon

De hedendaagse mens leeft steeds vaker als een ballon: hij moet van buitenaf worden opgeblazen, want hij lekt. Hij heeft geen druk van binnen.

Twee gevolgen:

1. Wie je opblaast, kan je met één woord laten leeglopen. Wie zijn waarde uit erkenning haalt, geeft de macht over zijn waarde weg.
2. Hoe verder je wordt opgeblazen, hoe gevaarlijker de omgeving. De wereld is een fabriek van naalden. Er komt er altijd één.

En dus doet de hongerige mens dingen die hij niet wil doen: dwaasheid, overdrijving, aanstellerij, alles voor een korrel bijval. Twee beelden vatten het samen: wie dorst heeft, drinkt uit elke plas en vraagt niet naar de zuiverheid; wie honger heeft, eet de kruimels van andermans lof. De sleutel ligt dus niet bij de plas, maar bij de dorst , en bij wie er had moeten geven.

Wat de bronnen zeggen

Niemand geeft je waarde behalve Hij

Toen een man tegen de Profeet ﷺ zei dat zijn lof waarde had en zijn kritiek schade deed, antwoordde hij:

ذَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ

“Dat is Allah, de Verhevene.”
(At-Tirmidhī, nr. 3267, in dezelfde betekenis; ook bij Ibn Mājah)

Niet: ik ook een beetje. Maar: dat vermogen is niet van mensen.

De maat van de mens

إِنَّ اللَّهَ لَا يَنظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ، وَلَكِنْ يَنظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ

“Allah kijkt niet naar jullie uiterlijk en jullie bezittingen, maar Hij kijkt naar jullie harten en jullie daden.”
(Muslim, nr. 2564)

Wie dit gelooft, heeft een tweede weegschaal. En wie twee weegschalen heeft, is niet meer afhankelijk van één.

De mensen op hun plaats zetten

De klassieke uitdrukking is تنزيل الناس منازلهم , mensen op hun plaats zetten. Wat is die plaats? Precies deze: zij bezitten voor zichzelf geen schade en geen nut (vergelijk De Koran, 5:76 en 7:188). Wie meer aan hen toekent, geeft hen een stukje van iets dat alleen Allah toekomt.

Denk aan de manager, het sollicitatiegesprek, de beoordeling, de opdrachtgever. Zeg je: “Dit gesprek bepaalt mijn toekomst en mijn levensonderhoud”, dan heb je die commissie zojuist een deel van de goddelijke voorzienigheid toegekend. Zij zijn gekomen om uit te voeren wat Allah voor jou heeft bepaald. Niets meer.

Je kunt monden niet sluiten, alleen oren

Mensen hebben zich zelfs tegenover hun Schepper misdragen:

وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ

“En de joden zeiden: de hand van Allah is gebonden.”
(De Koran, 5:64)

Wie zo over Allah spreekt, spreekt zeker ook over jou. Er is een bekend verhaal waarin Mūsā (vrede zij met hem) Allah vraagt de tongen van de mensen over hem tot zwijgen te brengen, en het antwoord luidt dat Allah dat zelfs voor Zichzelf niet heeft bepaald.

Voorbehoud: dit verhaal komt uit de vermaningsliteratuur en heeft geen betrouwbare keten; het wordt hier alleen als beeldspraak genoemd.

Conclusie: de monden kun je niet sluiten, je oren wel. Dat is de enige poort die je bezit.

Praktisch: van ballon naar bouwwerk

Vier concrete handgrepen:

1. Verplaats de weegschaal. Vraag na een tegenslag niet “wat vinden zij van mij?” maar “is mijn daad voor Allah juist geweest?”
2. Doe één daad per week die niemand ziet. Geen post, geen melding. Alleen jij en Allah. Dit is het enige echte tegengif tegen de honger naar bevestiging.
3. Bouw druk van binnen met kleine, afgeronde daden , zie artikel 4.
4. Bind je hart aan Allah, laat mensen bij Hem, en verwacht van hen niet wat zij niet bezitten.

En de andere kant: geef de bevestiging die je zelf misliep

Dit artikel gaat niet alleen over jouw honger. Het gaat ook over jouw huis.

Een kind weet niet wat het waard is. Het leest het af , van je ogen, je stem, je begroeting, je aandacht. Een volwassene kan een tegoed hebben; een kind heeft alleen jouw gezicht. Wie zijn kinderen niet laat drinken, stuurt ze de wereld in met dorst, en zij zullen drinken uit de eerste plas die zij vinden.

En let op de asymmetrie in de bronnen, want die is opvallend: de Koran bevat vele opdrachten van kinderen tegenover hun ouders, en vrijwel geen opdrachten van ouders tegenover hun kinderen buiten de erfregels. Waarom niet? Omdat de liefde van de ouder in de natuur is gelegd; die hoeft niet bevolen te worden. Maar let op wat daaruit volgt:

Reken niet op de liefde van je kinderen als iets dat vanzelf komt. Die liefde wordt gemaakt.

De liefde van het kleine kind is aanhankelijkheid en nut. Rond de puberteit wordt zij een keuze , en die keuze wordt bepaald door wat jij hebt gebouwd.

Kort samengevat

1. Je honger naar bevestiging is geleerd, niet aangeboren als karakterfout.
2. Wie van buiten wordt opgeblazen, kan van buiten leeg worden geprikt.
3. Alleen Allah geeft en ontneemt waarde (At-Tirmidhī, nr. 3267).
4. Mensen op hun plaats zetten = hen niet toekennen wat zij niet bezitten.
5. Monden kun je niet sluiten; oren wel.
6. Geef je kinderen te drinken, of de wereld doet het met vervuild water.

Doeʿāʾ

اللَّهُمَّ اجْعَلْ رِضَاكَ غَايَتِي، وَلَا تَجْعَلْ قِيمَتِي فِي أَعْيُنِ النَّاسِ، وَأَغْنِ قَلْبِي عَنْ ثَنَائِهِمْ

“O Allah, maak Uw tevredenheid mijn doel, leg mijn waarde niet in de ogen van mensen, en maak mijn hart onafhankelijk van hun lof.”

Verantwoording en voorbehoud

• Koran: 5:64, 5:76, 7:188.
• Hadith: At-Tirmidhī nr. 3267 (dhāka Allāh); Muslim nr. 2564 (Allah kijkt naar de harten).
• Het verhaal over Mūsā en de tongen van de mensen is als onbetrouwbaar gemarkeerd en draagt geen oordeel.
• De ontwikkelingspsychologische beschrijving in de eerste paragraaf is menselijke observatie, geen openbaring.

Dit antwoord is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw situatie? Stel je eigen vraag →