Het zwaard en de schede: over jezelf en je grenzen

De vraag

Wie zijn relaties in gaat, gaat een terrein in waar mensen elkaar raken, prikken, ontzien en soms beschadigen. Daar heb je twee dingen nodig: een zwaard en een schede.

• Een zwaard zonder schede is geweld.
• Een schede zonder zwaard is overdadige zachtheid , en overdadige zachtheid is zwakte.

De wijze mens heeft een zwaard dat hij trekt tegen wie het verdient, in de zaak die het verdient, en dat hij opbergt waar het niet nodig is. Tegen je ouders, je oom, je leraar, iemand die goed voor je was: dat zwaard blijft in de schede. Maar er zijn mensen die zonder een duidelijke grens niet stoppen.

Waarom dit met de Koran begint, niet met assertiviteitstraining

De Koran presenteert zachtheid en standvastigheid niet als tegenpolen, maar als twee registers in dezelfde persoon. Over de Profeet ﷺ zegt Allah:

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ

“En door een genade van Allah was je zachtmoedig tegenover hen; als je grof en hardvochtig was geweest, waren zij van je weggelopen.”
(De Koran, 3:159)

En over dezelfde gemeenschap:

أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ

“Streng tegenover de ontkenners, barmhartig onder elkaar.”
(De Koran, 48:29)

Dat is de hele les: niet één stand, maar het juiste register op het juiste moment. Zachtheid is de standaardstand; standvastigheid is de uitzondering die de standaardstand beschermt.

En de zachtheid heeft in de Soenna voorrang:

إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ، وَيُعْطِي عَلَى الرِّفْقِ مَا لَا يُعْطِي عَلَى الْعُنْفِ

“Allah is Zachtmoedig en houdt van zachtmoedigheid; en Hij geeft voor zachtmoedigheid wat Hij niet geeft voor hardheid.”
(Muslim, nr. 2593, in dezelfde betekenis)

Waar je zwaard dan wél voor is

Niet voor wraak. Voor drie dingen:

1. Het stoppen van onrecht tegen jezelf of tegen wie onder jouw zorg valt. De Koran staat een antwoord op kwaad met een gelijk kwaad toe, en beveelt daarnaast het betere aan (42:40).
2. Het benoemen van de waarheid waar zwijgen medeplichtigheid wordt.
3. Het bewaken van een grens, zodat de relatie kan blijven bestaan. Een grens is geen aanval; een grens is onderhoud.

Het beroemde antwoord van ʿAbdallāh ibn az-Zubayr als jongen aan ʿUmar (moge Allah tevreden met hen zijn) staat model. De kinderen renden weg toen ʿUmar naderde; hij bleef staan. ʿUmar vroeg waarom hij niet vluchtte zoals de anderen, en hij antwoordde: “De weg was niet smal, dus ik hoefde geen plaats voor u te maken, en ik heb niets misdaan, dus ik hoefde niet voor u te vrezen.”

Voorbehoud: dit is een historisch verhaal uit de biografische literatuur, geen hadith. Het illustreert een houding en vormt geen bewijsvoering.

Dat is het punt: wie zijn eigen rechten en de grenzen van de ander kent, hoeft niet te vluchten en hoeft niet te vechten.

Waarom een zwaard zonder zelfbeeld niet werkt

Ga naar een winkel met slechte waar en een verkoper die zijn eigen product niet vertrouwt. Hij verkoopt niets, en als hij verkoopt, gelooft hij er zelf niet in.

Zo werkt het ook met jezelf. Wie zichzelf niet aanvaardt, kan met één blik gebroken worden. Niet je lengte, je kaalheid, je huid, je afkomst of je acne is dan het probleem, maar het feit dat een minachtende blik erover je hele dag bepaalt. En dus trekt zo iemand zich terug uit bijeenkomsten waar hij denkt niet welkom te zijn , waarmee hij de afwijzing zelf uitvoert die hij vreesde.

Daarom komt in deze reeks de verhouding met jezelf vóór de verhouding met de ander. Zie artikel 4 en artikel 5.

De spiegel: hoe je jezelf leert zien

Je kunt je eigen gezicht niet zien. Daarom zei de Profeet ﷺ:

الْمُؤْمِنُ مِرْآةُ أَخِيهِ

“De gelovige is de spiegel van zijn broeder.”
(Abū Dāwūd, nr. 4918)

Drie gevolgen die de meeste mensen overslaan:

1. De verstandige slaat de spiegel niet stuk wanneer hij ziet dat zijn gezicht niet mooi is. Het is niet de schuld van de spiegel. De spiegel doet zijn werk.
2. De spiegel komt niet naar jou; jij gaat naar de spiegel. Advies vragen is een handeling die je zelf onderneemt: istinṣāḥ, om verbetering te vragen.
3. Niet iedere spiegel is vlak. Voor advies heb je iemand nodig die drie dingen tegelijk is:

Eén gezicht, en wat dat níet betekent

شَرُّ النَّاسِ ذُو الْوَجْهَيْنِ، الَّذِي يَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ وَهَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ

“De slechtste mensen zijn zij met twee gezichten: die tot dezen met het ene gezicht komen en tot dezen met het andere.”
(Al-Bukhārī, nr. 7179, in dezelfde betekenis)

Deze hadith wordt vaak verkeerd begrepen, alsof je met vrienden en op je werk precies dezelfde toon moet hebben. Dat is niet de bedoeling; niveau van formaliteit is geen bedrog. De uitleg die sjeikh Ibn ʿUthaymīn hierbij gaf, maakt het scherp: kom met één gezicht naar de mensen, want is dat gezicht goed, dan zullen zij je helpen; en is het slecht, dan kunnen zij je verbeteren.

Bron: toegeschreven aan Muḥammad ibn Ṣāliḥ al-ʿUthaymīn in zijn lessen over adab; te controleren in de gedrukte uitgaven van zijn sharḥ.

Maar let op de grens, want hier gaat men de fout in: openheid dient de verbetering, niet de uitstalling. Je opent je mond bij de tandarts omdat hij je gaatje kan behandelen. Je gaat niet in de pauze rond met de mededeling dat je gaatjes hebt. En zonden die Allah verborgen heeft gehouden, hoor je niet uit te stallen “om jezelf te aanvaarden” , de Soenna beweegt precies de andere kant op:

مَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

“Wie een moslim bedekt, hem zal Allah op de Dag der Opstanding bedekken.”
(Al-Bukhārī, nr. 2442; Muslim, nr. 2580, in dezelfde betekenis)

Dat geldt ook wanneer die moslim jij bent. Beken bij Allah, vraag advies bij wie helpen kan, en zwijg tegenover de rest.

Praktisch: vijf vragen om je grens te vinden

1. Waar zeg ik “ja” terwijl mijn lichaam “nee” zegt?
2. Welke persoon test structureel of ik mijn grens wel meen?
3. Wat is bij mij ontzien (bewuste keuze) en wat is bang zijn (geen keuze)?
4. Wie is momenteel mijn spiegel , en heeft die de drie voorwaarden?
5. Is mijn openheid gericht op verbetering, of op erkenning?

Kort samengevat

1. Zwaard zonder schede is geweld; schede zonder zwaard is zwakte.
2. Zachtheid is de standaardstand; standvastigheid beschermt die stand.
3. Een grens is onderhoud van de relatie, geen aanval erop.
4. Wie zichzelf niet aanvaardt, breekt bij één blik.
5. Zoek een spiegel die wijs is, jou kent en het onderwerp kent.
6. Eén gezicht, ja , maar bedek wat Allah bedekt heeft.

Doeʿāʾ

اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حِلْمًا لَا يَذِلُّ، وَعِزًّا لَا يَظْلِمُ، وَبَصِيرَةً أَعْرِفُ بِهَا مَوْضِعَ الْقَوْلِ وَالسُّكُوتِ

“O Allah, geef mij een zachtmoedigheid die niet vernedert, een waardigheid die geen onrecht doet, en een inzicht waarmee ik weet wanneer te spreken en wanneer te zwijgen.”

Verantwoording en voorbehoud

• Koran: 3:159, 48:29, 42:40.
• Hadith: Muslim nr. 2593 (rifq); Abū Dāwūd nr. 4918 (de spiegel); Al-Bukhārī nr. 7179 (twee gezichten); Al-Bukhārī nr. 2442 en Muslim nr. 2580 (bedekken).
• Het verhaal van Ibn az-Zubayr is uitdrukkelijk als historische overlevering gemarkeerd.
• De uitleg toegeschreven aan Ibn ʿUthaymīn dient vóór publicatie in zijn gedrukte werk te worden nagetrokken.

Dit antwoord is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw situatie? Stel je eigen vraag →