Vijf soorten relaties: levend, ziek, ziekmakend, dood en dodelijk

De vraag

De meeste mensen behandelen al hun relaties met hetzelfde gereedschap. Ze zijn geduldig waar een grens nodig is, en ze breken af waar geduld nodig was.

Deze indeling geeft je vijf soorten. Leg hem één keer op je eigen contacten en je weet waar je moet investeren, waar je moet verzorgen, en waar je moet stoppen.

1. De levende relatie

Kenmerk: beide kanten kennen hun verantwoordelijkheden, geven meer dan strikt verplicht is, en vergeven.

Dit is de band die de Koran beschrijft als de bedoeling van het huwelijk:

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً

“En tot Zijn tekenen behoort dat Hij voor jullie uit jullie zelf partners heeft geschapen, opdat jullie rust bij haar vinden, en Hij heeft tussen jullie liefde en barmhartigheid gelegd.”
(De Koran, 30:21)

Let op twee woorden.

Eerste woord: لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا , opdat jullie rust bij haar vinden. Het is “bij haar”, niet “met haar”. Er staat een richting in: het hart komt tot rust toe naar de ander. Ibn ʿAbbās (moge Allah tevreden met hem zijn) merkte over Ādam op dat hij zich in het Paradijs , met alles voorhanden , eenzaam voelde, en dat pas de schepping van zijn partner die eenzaamheid oploste. Als het Paradijs die eenzaamheid niet oplost, zal een carrière het ook niet doen.

Voorbehoud: dit is een exegetische overlevering van Ibn ʿAbbās, geen hadith van de Profeet ﷺ.

Tweede woord: وَجَعَلَ , en Hij heeft gelegd. Niet: en jullie hebben opgebouwd. Liefde tussen twee volwassenen die elkaar niet kenden, met verschillende opvoeding, taal en gewoonten, en die binnen enkele maanden het meest intieme met elkaar delen , dat is een plaatsing van Allah. Vraag er dus om.

Onderhoud: doorgaan met wat werkt, en dankbaarheid uitspreken.

2. De zieke relatie

Kenmerk: de band bestaat nog, maar wordt alleen nog onderhouden om verwijt te voorkomen. Je gaat naar de bruiloft zodat hij niet boos wordt. Je antwoordt op het bericht zodat er niets van komt. Er is geen leven meer in, alleen plichtsbesef.

Dit is de meest voorkomende soort , en de meest te redden. Zij heeft vitamines nodig:

En besef bij dat eerste punt de rangorde in de Soenna. Er zijn drie soorten mensen:

1. De tekortkomende , jij zoekt hem, hij verbreekt.
2. De vereffenende , hij komt als jij komt, hij groet als jij groet.
3. De verbindende , hij geeft zonder te rekenen. Dit is de beste, en het is de betekenis van ṣil man qaṭaʿak.

إِنَّ الْوَاصِلَ هُوَ الَّذِي إِذَا قُطِعَتْ رَحِمُهُ وَصَلَهَا

“De verbindende is degene die, wanneer zijn verwantschapsband wordt verbroken, hem herstelt.”
(Al-Bukhārī, nr. 5991, in dezelfde betekenis)

Maar: ben je verplicht dit altijd te doen? Nee. Weeg mee of de relatie blijvend is (bloedverwant, ouder, echtgenoot) of tijdelijk (een collega, een buurman van vorig jaar). En weeg mee of jij de ziekte hebt veroorzaakt. Zo ja: behandel de oorzaak. Zo nee: beperk de schade.

3. De ziekmakende relatie

Kenmerk: de ander verhoogt voortdurend jouw verplichtingen zonder jou rechten te geven. Je hebt niets fout gedaan, en toch is hij beledigd. Je was ergens zonder hem, en dat wordt een grief. Er komt altijd een nieuwe eis.

Dit is de band die je uitput, en de fout die mensen hier maken is harder proberen. Dat werkt niet, want de eis groeit met de inzet mee.

Wat hier nodig is, is geen breuk maar rangverlaging , zie artikel 9. Verlaag de snelheid van je reactie, de omvang van je opoffering en de hoeveelheid gedachten die je aan de zaak geeft. En houd het volgende vast:

وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا

“En gehoorzaam onder hen geen zondaar of ondankbare.”
(De Koran, 76:24)

Behagen dat ten koste gaat van jouw plichten of jouw gezin, is geen deugd.

4. De dode relatie

Kenmerk: geen van beide kanten vraagt de ander nog om iets. Geen ruzie, geen warmte. In de geneeskunde zou je het een vegetatieve toestand noemen: er wordt gegeten, maar er is geen groei, geen reactie, geen leven.

Dit komt vaker voor dan mensen denken, ook in huwelijken die van buiten in orde lijken: zij heeft haar bezoek, hij heeft het zijne, de kinderen studeren, er is geen conflict , en er is niets.

Waarom probeert niemand het te herstellen? Omdat je een huis dat je binnenkort verlaat niet inricht. Wie in zijn hart al vertrokken is, hangt geen lamp op.

Wat de Koran hier tegenover zet is niet vrede, maar sakīna: rust bij de ander (30:21). Een dode relatie is geen rust; het is afwezigheid. En wie zegt “wij hebben in ieder geval geen problemen”, moet zich afvragen of dat een prestatie is of een symptoom.

Herstel begint bij één van beide partijen die besluit weer iets te vragen. Vragen is een teken van leven.

5. De dodelijke relatie

Kenmerk: de band bederft je zaken in dit leven en je zaak bij Allah. Zij trekt je weg bij het gebed, bij je gezin, bij je eerlijkheid.

De Profeet ﷺ maakte de invloed van gezelschap concreet:

الْمَرْءُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ، فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ يُخَالِلُ

“De mens volgt de levenswijze van zijn boezemvriend; laat ieder van jullie dus kijken met wie hij zich bevriendt.”
(At-Tirmidhī, nr. 2378; Abū Dāwūd, nr. 4833)

En het beeld dat niemand meer vergeet:

مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ وَالْجَلِيسِ السُّوءِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْمِسْكِ وَكِيرِ الْحَدَّادِ

“Het voorbeeld van de goede en de slechte gezelschapsgenoot is als dat van de muskusdrager en de blaasbalg van de smid.”
(Al-Bukhārī, nr. 5534; Muslim, nr. 2628)

Een moderne vorm die veel schade doet

Er is een verhouding ontstaan die nergens in de menselijke ordening thuishoort: een “vriendschap” tussen een man en een vrouw die geen familie van elkaar zijn en niet met elkaar gehuwd zijn , waarin men elkaar het hart uitstort, over de ander praat van wie men houdt, en waarin de band pas eindigt op het moment dat één van beiden liefde verklaart.

De toetssteen is eenvoudig en niet moralistisch bedoeld: niet alles wat mogelijk is, is toegestaan; en niet alles wat je bevalt, mag je nemen. Wie een mooie roos ziet in andermans tuin, heeft daarmee nog geen recht om haar te plukken.

En de Koran regelt deze omgang uitdrukkelijk , zie voor de uitwerking artikel 13:

وَقُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ … وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ

“En zeg tegen de gelovige mannen dat zij hun blikken neerslaan … en zeg tegen de gelovige vrouwen dat zij hun blikken neerslaan.”
(De Koran, 24:30–31)

فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ … وَقُلْنَ قَوْلًا مَّعْرُوفًا

“Spreek niet met verleidelijke stem … maar spreek gepaste woorden.”
(De Koran, 33:32)

Fiqh-kader. In de Maliki-school en de Hanafi-school geldt beide dat afzondering (khalwa) van een man met een vrouw die geen familie van hem is, verboden is; de basis is de hadith “Laat een man zich niet afzonderen met een vrouw, tenzij een mahram aanwezig is” (Al-Bukhārī, nr. 5233; Muslim, nr. 1341). Over de precieze omvang van toegestaan gesprek en van ikhtilāṭ op de werkvloer bestaan binnen en tussen de scholen verschillen; leg een concrete situatie voor aan een geleerde in plaats van hier een algemene regel uit af te leiden.

Waarom dit ook praktisch dodelijk is

De Profeet ﷺ vertelde over drie mannen die in een grot werden opgesloten door een rotsblok, en die ieder Allah aanriepen met de beste daad die zij hadden verricht; bij elke doeʿāʾ ging het rotsblok verder open (Al-Bukhārī, nr. 2215; Muslim, nr. 2743).

Stel nu dat één van hen een slecht mens was geweest, zonder één daad om zich op te beroepen. Dan hadden zij alle drie in die grot gezeten.

Dat is de vraag die deze categorie beslist: wie neem ik mee?

Legkaart voor je eigen contacten

Kort samengevat

1. Behandel niet elke band met hetzelfde gereedschap.
2. Een levende band is een gunst van Allah; vraag erom en dank ervoor.
3. Een zieke band heeft iemand nodig die de last draagt: wees wāṣil, niet mukāfiʾ.
4. Een ziekmakende band vraagt geen extra inzet, maar een grens.
5. Een dode band herleeft pas als iemand weer iets vraagt.
6. Een dodelijke band verlaat je , en je verlaat ook haar plaatsen en haar sporen.

Doeʿāʾ

اللَّهُمَّ أَحْيِ مَا يَنْفَعُنِي مِنْ عَلَاقَاتِي، وَأَصْلِحْ مَا مَرِضَ مِنْهَا، وَاصْرِفْ عَنِّي مَا يُهْلِكُ دِينِي

“O Allah, doe leven wat mij baat in mijn relaties, herstel wat ervan ziek is, en houd van mij weg wat mijn religie te gronde richt.”

Verantwoording en voorbehoud

• Koran: 30:21, 24:30–31, 33:32, 76:24, 42:43.
• Hadith: Al-Bukhārī nr. 5991 (al-wāṣil); Aḥmad nr. 17452 (ṣil man qaṭaʿak); Muslim nr. 55 (an-naṣīḥa); At-Tirmidhī nr. 2378 en Abū Dāwūd nr. 4833 (dīn khalīlih); Al-Bukhārī nr. 5534 en Muslim nr. 2628 (muskus en blaasbalg); Al-Bukhārī nr. 5233 en Muslim nr. 1341 (khalwa); Al-Bukhārī nr. 2215 en Muslim nr. 2743 (de grot).
• De uitspraak van Ibn ʿAbbās over Ādam is als exegetische overlevering gemarkeerd.
• De indeling in vijf soorten is een didactisch model, geen fiqh-indeling.

Dit antwoord is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw situatie? Stel je eigen vraag →