De vraag
Vijftig jaar geleden verdroeg een man de onaangenaamheid van zijn buurman. Niet omdat hij vromer was, maar omdat hij hem nodig had: als hij op reis ging, was die buurman degene die naar zijn kinderen omkeek.
Vandaag is er voor elke behoefte een app. En daar zit precies het probleem: behoefte is de lijm van relaties. Wordt de behoefte weggenomen, dan raakt de lijm los.
Dit artikel beschrijft het achtererf van de moderne tijd. Niet om de tijd te verwerpen, maar om uit te stappen en te kijken waar de trein naartoe rijdt.
Van omgang naar nut
De eerste vraag is niet meer “wat is juist?”, maar “wat schiet ik hiermee op?” Wat de Koran ertegenover zet: “En zij geven anderen voorrang boven zichzelf, ook al hebben zij zelf gebrek.” (De Koran, 59:9)
Contracttaal als dagelijkse taal
Contractdenken is nauwkeurig en beschermend. Maar het is medicijn, geen lucht. Wie er dagelijks op ademt, krijgt een leven dat waterdicht en koud is.
Rationalisering en verdinglijking
Drie omstandigheden laten de morele rem uit een taak verdwijnen: de opdracht komt van boven, de taak is klein en herhaald, en degene die het ondergaat is één van velen. Je gaat naar binnen als verhaal en komt buiten als dossier.
Erger nog is mensen tot dingen maken: de werkman die zwaar tilt “is er aan gewend”, de bezorger die niemand aankijkt. De Koran verbiedt dit precies: “Laat de ene groep de andere niet bespotten; het kan zijn dat zij beter zijn dan zij.” (De Koran, 49:11)
Vrijheid, relativisme, individualisme
Deze drie komen achter elkaar. Vrijheid en veiligheid komen niet samen. Rijd je op een lege weg zonder camera’s, dan mag je overal rijden , en één claxon achter je doet je schrikken, want er is niemand die je waarschuwt.
Wie de voordelen van een gemeenschap wil, aanvaardt de bevoegdheden van die gemeenschap. Vreugde die je deelt, verdubbelt; verdriet dat je deelt, halveert. De individualist viert alleen en rouwt alleen.
Van waardering naar stapelen
De consumptiecultuur veranderde één werkwoord in ons denken over mensen: van koesteren naar stapelen. Gebruiken en vervangen. En daarna: “Ik heb geen tijd om te repareren wat er tussen mij en mijn vrouw is.”
Bezorgdiensten, sociale media en de verdwenen verplichting
De diensten die het leven makkelijker maken, maken relaties moeilijker. Er wordt eten bezorgd en niemand kijkt de bezorger aan. Toegang zonder verplichting, vertrek zonder gevolg.
Er wordt overgeleverd dat de Profeet ﷺ tijdens het zitten met zijn gezellen een ring afdeed en wegwierp, met de woorden: “Deze heeft mij vandaag van jullie afgehouden , ik keek ernaar en ik keek naar jullie.”
Hij had een ring. Wij hebben een telefoon in onze hand terwijl onze moeder tegen ons praat.
Wanneer leggen we hem neer?
Kort samengevat
- Behoefte is lijm; de moderne wereld heeft veel behoeften weggeorganiseerd.
- Nutsdenken heeft de plichtsvraag verdrongen.
- Contracttaal is medicijn geworden waarop men dagelijks ademt.
- Rationalisering maakt van mensen dossiers; verdinglijking maakt van hen dingen.
- Vrijheid + relativisme = individualisme. Vrijheid en veiligheid komen niet samen.
- De consumptiecultuur leerde ons vervangen in plaats van repareren.
- Het virtuele is aangenaam omdat het niet verplicht.
- Zie het, begrijp het, en zet menselijkheid terug in kleine handelingen.
Doeʿāʾ
اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْنِي مِمَّنْ يَقُولُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ: فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِينَ وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ، وَارْزُقْنِي إِخْوَانًا صَادِقِينَ
“O Allah, maak mij niet tot wie op de Dag der Opstanding zegt: ‘wij hebben geen bemiddelaars, noch een innige vriend’, en schenk mij oprechte broeders.”
Verantwoording en voorbehoud
- Koran: 59:9, 2:237, 49:11, 49:9, 26:100–101.
- Hadith: At-Tirmidhī nr. 1970 (blij gezicht); Al-Bukhārī nr. 2545 en Muslim nr. 1663 (behandeling van wie onder je werken).
- De beschrijving van geplande veroudering, rationalisering en verdinglijking is cultuurhistorische en sociologische analyse , menselijke observatie, geen openbaring.
- De uitspraak van Ibn ʿAbbās en de overlevering over de ring zijn gemarkeerd en dienen vóór publicatie te worden nagetrokken.
Was dit antwoord nuttig voor je?
Dit antwoord is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw situatie? Stel je eigen vraag →