Wat is jouw ‘Aqiedah’?

Over een gevaarlijke trend die moslims verdeelt

De ʿaqīdah (geloofsleer) vormt de kern van de islamitische identiteit. Ze bepaalt hoe een moslim Allah, de profeten, de schepping en het hiernamaals ziet. In een tijd van verdeeldheid en digitale verwarring is het belangrijk terug te keren naar de heldere fundamenten van Ahl al-Sunnah wal-Jamā‘ah, gebaseerd op Qur’an en authentieke hadith. Dit document biedt een diepgaande uitleg, met alle relevante bewijzen zowel in het Nederlands als Arabisch, en verwijzingen naar de klassieke bronnen.

De vraag “Wat is jouw ‘aqiedah’?” lijk op het eerste gezicht onschuldige vraag, maar is in de laatste jaren uitgegroeid tot een instrument van verdeling en beschuldiging. In plaats van broederschap en respect binnen de moslimgemeenschap te bevorderen, wordt deze vraag vaak gebruikt om anderen te labelen, te veroordelen en hun islamitische identiteit in twijfel te trekken.

Dit fenomeen is gevaarlijk om verschillende redenen:

• Het suggereert dat iemands geloof (īmān) en aanvaarding als moslim afhankelijk is van het onderschrijven van een specifieke terminologie of sub-stroming.
• Het creëert kunstmatige scheidslijnen binnen de ummah, gebaseerd op polemiek over details die de gewone moslim nauwelijks kan doorgronden.
• Het verzwakt de gemeenschap van binnenuit, terwijl de islamitische traditie juist oproept tot eenheid op basis van de fundamenten.
• Het voedt sektarisme, wantrouwen en een ziekelijke obsessie met het controleren van andermans intenties en overtuigingen.

Oorzaken van deze trend
Deze ontwikkeling heeft meerdere oorzaken:

• Overmatige exposure aan polemische boeken en sociale media, waarin termen als Salafi, Ash’ari, Maturidi, Jahmi, Kullabi en Mu’tazili rondgestrooid worden alsof elke moslim deze classificaties verplicht moet beheersen.
• Gebrek aan basale kennis van wat de essentiële ‘aqiedah is die een moslim onderscheidt van een ongelovige of afgedwaalde.
• Emotiegedreven groepsvorming, waarin identiteit wordt gekoppeld aan loyaliteit aan een specifieke groep, prediker of school.
• Een versmalling van de islam tot één enkel discours over namen en eigenschappen van Allah, waarbij andere fundamenten, zoals gebed, zedelijkheid, taqwa en gemeenschap, worden verwaarloosd.

Symptomen

• Mensen beschuldigen elkaar snel van innovatie (bid’ah) of zelfs ongeloof (kufr).
• Men spreekt over anderen alsof hun geloof ongeldig is, puur omdat zij zich niet volledig conformeren aan de terminologie van een bepaalde stroming.
• Moslims voelen angst om zich uit te spreken, omdat elk woord aanleiding kan geven tot verdachtmaking.
• Het spirituele doel van ‘aqiedah, namelijk het versterken van de band met Allah, raakt ondergesneeuwd door strijdlustige retoriek.

De basisprincipes van de islamitische ‘aqiedah

Om dit fenomeen in perspectief te plaatsen, is het belangrijk te begrijpen wat de aqiedah eigenlijk inhoudt.

Aqiedah betekent in essentie:

Het vaste geloof dat in het hart geworteld is, zonder twijfel, over datgene waarmee de Boodschapper ﷺ is gekomen.

De kern hiervan is universeel en behoort tot de consensus (ijma’) van de Ahl al-Sunnah wa al-Jama’ah. Het omvat:

1. Geloof in Allah, Zijn eenheid en Zijn volmaaktheid (Tawhid).
2. Geloof in de engelen.
3. Geloof in de geopenbaarde boeken.
4. Geloof in de profeten.
5. Geloof in de Laatste Dag.
6. Geloof in de goddelijke beschikking (al-qadar), het goede en het slechte ervan.

Elke moslim die dit gelooft en niet een duidelijke daad van ongeloof verricht, blijft deel van de ummah.

Hoe omgaan met discussies over namen en eigenschappen (Asma wa Sifaat)?

Een belangrijk onderdeel waar tegenwoordig veel strijd over ontstaat, is de interpretatie van Allah’s namen en eigenschappen. De salaf (vroege generaties) hebben hierover een duidelijke houding gehad:

• Ze bevestigden de teksten zoals die overgeleverd zijn.
• Ze vroegen niet hoe (bila kayf).
• Ze gingen niet in op speculatieve details.
• Ze ontkenden geen eigenschappen die authentiek overgeleverd zijn.

Dit betekent praktisch:

• Bevestigen wat Allah en Zijn Boodschapper hebben bevestigd, zonder vervorming of ontkenning.
• Geen antropomorfismen (‘Allah zit letterlijk op een troon zoals een schepsel’) maar ook geen volledige symbolische interpretatie die de betekenis ontkent.
• Bescheidenheid en terughoudendheid: men beperkt zich tot wat de vrome voorgangers beaamden.

Imam Malik (رحمه الله) zei toen hij gevraagd werd over istiwa’ (verheven zijn boven de troon):

Al-istiwa’ is bekend, hoe is onbekend, erover vragen is een innovatie en erin geloven is verplicht.

Deze houding is een baken van balans en nederigheid.

Maar welke groep moet ik volgen?

De drie bekende scholen in de islamitische theologie, de Athariyya (Hanbali/Athari of Salafi), de Ash’ariyya en de Maturidiyya, behoren alle tot Ahl al-Sunnah wa al-Jama’ah, omdat zij de zes fundamenten van geloof bevestigen, de Koran en Soenna volgen en geen fundamentele ketterij begaan. Hoewel zij verschillen in hoe zij sommige eigenschappen van Allah verklaren of rationeel onderbouwen, heeft de overgrote meerderheid van de geleerden erkend dat zij samen de soennitische orthodoxie vormen; het is daarom onjuist en gevaarlijk om een van deze scholen buiten Ahl al-Sunnah te plaatsen.

Wat kunnen we doen tegen deze trend?

1. Herinner jezelf en anderen aan de breedte van de Ahl al-Sunnah. De vier madhahib verschillen in nuances, maar geen enkele vereist dat je je identiteit vastpint op een bepaald label.
2. Vermijd het labelen van gewone moslims met ingewikkelde termen. De meeste gelovigen hebben geen scholing in deze theologische disputen, en Allah vraagt hen dat niet.
3. Leg de nadruk op gedeelde fundamenten en de praktijk van het geloof: zuiver gebed, moreel gedrag, liefde voor Allah en Zijn Boodschapper ﷺ.
4. Wees nederig in zaken van interpretatie. Wanneer grote imams zoals Abu Hanifa, Malik, Shafi’i en Ahmad zelf nuanceerden en elkaars standpunten respecteerden, wie zijn wij om anderen lichtvaardig te veroordelen?
5. Corrigeer onwetendheid vriendelijk, zonder iemand direct buiten de islam te plaatsen.

De vraag “Wat is jouw aqiedah?” is verworden tot een valstrik voor verdeeldheid. Zij doet afbreuk aan de eenheid en de spirituele diepgang van de islam. Het is de verantwoordelijkheid van elke moslim om zich bewust te zijn van dit gevaar, de kern van het geloof te behouden en met respect en wijsheid verschillen te bespreken.

Allah zegt:

En houdt jullie allen stevig vast aan het touw van Allah en wees niet verdeeld.
(Surah Aal Imran, 3:103)

Moge Allah ons leiden tot evenwicht, wijsheid en oprechtheid in ons geloof.

Dit antwoord is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw situatie? Stel je eigen vraag →